بررسی جایگاه رادیو در آموزش و ارتقای مهارت‌های ارتباطی حوزۀ خانواده

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی، دانشکده علوم‌اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران ‌شمال (نویسنده مسئول)

2 دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه شیراز

چکیده

جامعۀ ایران هم‌اکنون در وضعیت بسیار حساس و بغرنج ناشی از شرایط گذار از دوران سنت به دوران مدرن قرار گرفته و ازجمله نهادهای اجتماعی تحت تأثیر این شرایط، خانوادۀ ایرانی است. سیاست‌گذاران فرهنگی به‌منظور کاهش آسیب‌های اجتماعی حوزۀ خانواده، ناگزیر از مداخله و ارائه آموزش‌های مرتبط هستند. با توجه به اینکه زنان، از مهم‌ترین مخاطبان برنامه‌های رادیویی بوده و نقشی کلیدی در تشکیل کانون محبت در خانواده دارند؛ برنامه‌های رادیویی می‌تواند محمل مناسبی برای ارائۀ این‌گونه آموزش‌ها باشد. پژوهش پیش‌رو با استفاده از روش نظریۀ داده محور، داده‌های موردنیاز برای واکاوی نقش رادیو در ارتقای مهارت‌های ارتباطی در خانواده را از طریق مصاحبه عمیق با 17 زن متأهل ساکن تهران که مخاطب برنامه‌های رادیویی بودند، گردآوری کرد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نشان داد که با توجه به آمادگی و استقبال و نیاز شدید زنان به یادگیری مهارت‌های ارتباطی در خانواده، سهم قابل‌توجهی از برنامه‌های شنیده شده از رادیو توسط زنان، به موضوعات خبری و سرگرمی‌هایی نظیر مسابقات رادیویی اختصاص داشته و برنامه‌های آموزشی در حیطه خانواده نظیر فرزندپروری مبتنی بر نیازها و اقتضائات روز، مهارت‌های ارتباطی و زناشویی و ...، بخش اندکی از برنامه‌های رادیویی را که مشارکت‌کنندگان در پژوهش، مخاطب آن بوده‌اند، شامل شده است. مدل مفهومی نیز نشان می‌دهد که قالب‌های نامناسب برنامه‌سازی، فقدان ارتباط دوسویه مؤثر بین برنامه‌سازان و مخاطبان، بی‌حوصلگی ناشی از مشکلات مالی، جذابیت برنامه‌های ماهواره‌ای و استفاده گسترده از شبکه‌های اجتماعی مجازی، در زمره شرایط علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گری قرار دارند که بر «کاهش استفاده زنان از برنامه‌های آموزشی رادیو» به‌عنوان مقوله اصلی این پژوهش اثر داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Role of Radio in Educating and Promoting Family Communication Skills

نویسندگان [English]

  • Asmar Toback 1
  • Zeynolabedin Jafari 2
1 Ph.D. in Cultural Sociology, Islamic Azad University
2 Ph.D. in Sociology, Shiraz University
چکیده [English]

Iranian society is presently in a critical situation due to the transitory conditions arising from tradition to modern times and Iranian family institution is among the social institutions which is affected by these conditions. Cultural policy makers inevitably have to intervene and provide Iranian family with related education in order to reduce social harm to this institution. With regard to the fact that women are the most important listeners of radio programs and play a key role in providing the family institution with love, radio programs can best render this kind of education. The present study, using Grounded theory approach, compiled the data required to analyze the role of radio programs in promoting family communication skills through in-depth interviews with 17 married women who were the regular listeners of radio programs. Data analysis showed that because of women welcome of radio programs and their strong need to the family communication skills, a significant contribution of radio programs listened by women covered news topics, entertainment programs such as radio contests, music, family educational programs like child- rearing needs on day to day basis, communication and marriage skills that the participants of this research listened to. The conceptual model also showed meaningful relationships among different categories of listeners to the radio programs.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Radio Programs
  • family communication skills
  • Grounded theory
  • media competition
اسمیت، ف (1383). درآمدی بر نظریه‌های فرهنگ، ترجمۀ حسن پویان، تهران: انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
ایمان، محمدتقی و منیژه محمدیان (1387). «روش‌شناسی نظریه بنیادی»، روش‌شناسی علوم انسانی، شماره 56: 54-31.
ایمان، محمدتقی (1391). روش‌شناسی تحقیقات کیفی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
جمعه­پور، محمود؛ بهزاد رشنودی، رقیه امیری و حسین قائمی­فر (1391). «بررسی تأثیر رادیو بر اصلاح الگوی مصرف خانوارها؛ موردمطالعه جامعه محلی اهواز»، ماهنامه علمی و تخصصی رادیو،  شماره 60: 189-181.
چلبی، مسعود (1375). جامعه‌شناسی نظم؛ تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، تهران: نشر نی.
روشه، ‌گی (1366). تغییرات اجتماعی، ترجمۀ منصور وثوقی، تهران: نشر نی.
ساروخانی، باقر (۱۳۸۲). «رادیو و چشم­اندازهای نو»، فصلنامه ـ فرهنگی و ارتباطات، شماره ۱: 20-3.
ساعی، منصور (1387). نقش رسانه‌ها در انتقال ارزش‌ها و پدیده‌ی شکاف هنجاری و ارزشی نسل‌ها (http://bashgah.net/pages-27387.html، بازدید: بهمن 1397)
سورین، ورنر جوزف و جیمزدبلیو تانکارد (1381). نظریه­های ارتباطات، ترجمة دکتر علیرضا دهقان، تهران: دانشگاه تهران.
سولیوان، تام او و دیگران (1385). مفاهیم کلیدی ارتباطات، ترجمۀ میرحسن رئیس‌زاده، تهران: نشر فصل نو.
کیا، علی اصغر (۱۳۸۱). نقش و کارکرد رادیو در نظام اجتماعی، تهران: تحقیق و توسعة رادیو.
گیدنز، آنتونی (1377). جامعه‌شناسی، ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
محمدپور، احمد (1392)، ضد روش، جلد 1، چاپ اول، انتشارات جامعه‌شناسان.
مک کوئیل، دنیس (1382). درآمدی بر نظریه‌های ارتباطات جمعی، ترجمۀ پرویز اجلالی، چاپ اول، تهران: نشر مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
ملک احمدی، پریسا و بهراد شاداب (1391). «تحلیل نقش رسانه‎های جمعی بر مهارت­های ارتباطی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان»، مجله کتابداری و اطلاع­رسانی،  شماره 3 : 143-129.
منتظرقائم، مهدی و رضا کاوند (1393). «نحوه خوانش و رمزگشایی شبکه‌های فارسی‌زبان ماهواره‌ای؛ مطالعه موردی خوانش جوانان تهران از شبکه‌های سیاسی و تفریحی فارسی‌زبان»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران،  شماره 3: 125- 107.
مهدی­زاده، شراره (1384). «تلویزیون، مخاطب و نگرش نو»، مجله انجمن جامعه‌شناسی ایران، شماره 4: 211-185.
هال، استوارت (1382). رمزگذاری و رمزگشایی، مطالعات فرهنگی، ترجمۀ شهریار وقفی‌پور و نیما ملک‌محمدی، تهران: پژوهش‌های سیما.
همراز، ویدا و فرح غنی­زاده سیدلر (1393). «ضرورت‌ها و کارکردهای رادیوی آموزشی در ایران»، رسانه و فرهنگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شمارة  1:  139-107.
 
 
 
Baran, Stanley (2000), Mass Communication Theory, Tomson, Ontario.
Chandler, Daniel (1994),"Why do people watch Television", U.W.A.
Fisk. John(1994), Introduction to Communication Studies, Routledge Publica
Martinez, Andrea (1992),"Scientifiv Knowlwdge about Television Violance", Canadian Radio-television.
Perse, Elizabeth (2003), "Audience Activity and the third Generation of Television", Las Vegas. April