جستاری در گونه‌های زبانی و کنش‌های گفتاری برنامه‌های رادیویی «جوان ایرانی سلام» (رادیو جوان) و «سلام ایران» (رادیو ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس

2 کارشناسی ارشد رشته تهیه کنندگی

چکیده

بررسی زبان‌شناختی برنامه‌های رادیویی و انتخاب گونه زبانی مناسب برای هر برنامه، با توجه به گونة زبانی مخاطب هدف هر برنامه، هویت، کارکرد و مأموریت شبکه‌ها، مسئله‌ای مهم در مطالعة رابطة زبان و رسانة رادیو است. این پژوهش به روش تحلیل محتوای کیفی و با استناد به نظریه کنش‌های گفتاری/ سخن (جان آستین) و ویژگی‌های گونة زبان گفتاری (یول و براون)، به‌عنوان چارچوب نظری تحقیق انجام شده است. پس از تجزیه‌وتحلیل بیست برنامه صبحگاهی انتخابی (10 برنامه از رادیو جوان و 10 برنامه از رادیو ایران) مشخص شد که زبان برنامه‌های صبحگاهی رادیو جوان از ویژگی‌هایی نظیر کاربرد اصطلاحات و واژگان مصطلح در زبان جوانان، استفاده کردن از زبان مخفی و واژگان مخفف، داشتن صراحت و جسارت در کلام و بهره‌گیری از جملات کوتاه و پرشتاب با توجه به مخاطب هدف برخوردار هستند. گونه زبانی برنامه‌های صبحگاهی رادیو ایران دارای ویژگی‌هایی نظیر توجه به مخاطب هدف و بی‌نشانی نسبی گونة زبانی برنامه‌ها، نزدیک بودن به زبان معیار، بکار نبردن واژگان مخفف و زبان مخفی و در مواردی استفاده از واژگان مصطلح در زبان جوانان است. همچنین مشخص شد که مقولة جنسیت در گزینش سبک گفتاری گویندگان مانند وجود اطناب، قطع کلام مخاطب و نوبت‌گیری در کلام گویندگان مرد مؤثر است.

کلیدواژه‌ها


اسفندیاری، محمد (1384). آسیب‌شناسی دینی (پژوهش‌هایی درباره اسلام‌شناسی و جامعه‌شناسی)، چاپ اول، قم: انتشارات صحیفة خرد.

آقاگل‌زاده، فردوس (1385). تحلیل گفتمان انتقادی، چاپ اول، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

آقاگل‌زاده، فردوس (1389). تحلیل گفتمان‌های رادیو، چاپ اول، تهران: طرح آینده (دفتر پژوهش‌های رادیو).

ایمان، محمدتقی و محمدرضا نوشادی (1390). «تحلیل محتوای کیفی»، مجله پژوهش، شمارة 2، صص 40-15.

دانایی، فاطمه (1393). پژوهشی در زمینه گونه‌های زبانی مناسب برنامه‌های رادیویی، چاپ اول، تهران: طرح آینده (اداره کل پژوهش‌های رادیو).

دی. ویمر، راجر؛ جوزف آر دومینیک (1385). تحقیق در رسانه‌های جمعی، ترجمة کاووس سید امامی، چاپ اول، تهران: انتشارات سروش.

ساجدی، ابوالفضل (1381). «نظریه کنش گفتاری جان آستین و فهم زبان قرآن»، فصلنامه قبسات، شماره 25، صص 130-122.

سارلی، ناصرقلی (1387). زبان فارسی معیار، چاپ اول، تهران: انتشارات هرمس.

سجودی، فرزان (1384). جامعه شناسی زبان و مسئله زبان رادیو، چاپ شده در مجموعه مقالات همایش زبان و رسانه، تهران: طرح آینده.

سمایی، سیدمهدی (1384). زبان مخفی و کاربرد آن رسانه، چاپ شده در مجموعه مقالات همایش زبان و رسانه، تهران: طرح آینده.

فرهادی، حسین (1381). اصول و روش تحقیق در زبان‌شناسی کاربردی، مترجمان هاجر خان‌محمد و فاطمه جواهری کوپایی، چاپ اول، تهران: انتشارات رهنما.

کریپندورف، کلوس (1390). تحلیل محتوا: مبانی روش‌شناسی، ترجمة هوشنگ نایبی، چاپ پنجم، تهران: نشر نی.

مدرسی، یحیی (1393). درآمدی بر جامعه شناسی زبان، چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

مک‌کوایل، دنیس (1387). مخاطب‌شناسی، ترجمة مهدی منتظرقائم، چاپ چهارم، تهران: دفتر مطالعات و توسعة رسانه‌ها.

نیکوبخت، ناصر و محسن حسینی (1387). شناخت ویژگی‌های زبان جوانان و راهبردهای تعامل مطلوب رسانه با آن، تهران: مرکز تحقیقات صدا و سیما.

هورنبی، آ. اس. (1382). فرهنگ پیشرفته اکسفورد، چاپ نهم، تهران: مؤسسة نشر جهان دانش.

هولستی، آر. (1380). تحلیل محتوا در علوم انسانی و اجتماعی، ترجمة نادر سالارزاده امیری، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.

 یول، جی. (1391). کاربردشناسی زبان، مترجمان محمدمهدی عموزاده و منوچهر توانگر، چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.

Mayring,  P. (2000). “Qualitative Content Analysis”, Forum Qualitative Social Research, 1(2), pp 1-10.