رویکردی فلسفی به اصل علیت در روایت سینمایی پست مدرن (مطالعه‌ای بر فیلم طعم گیلاس)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس

2 دکتری پژوهش هنر

چکیده

علیّت یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بشری و از بنیادی‌ترین مفاهیم فلسفی است. فیلسوفان غربی که اندیشه آنها، در این پژوهش مورد مطالعه است، از دوران باستان تا معاصر رابطه بین علّت و معلول را از چند نظر بررسی کرده‌اند. فیلسوفان سنتی و کلاسیک، به‌ویژه ارسطو، رابطه علّی را ضروری و قطعی دانسته‌اند. به این معنا که این رابطه بر اصل ضرورت بنا نهاده شده است و هر پدیده‌ای در جهان، ضرروتاً علتی دارد. در روایت کلاسیک که معمولاً فیلم‌های هالیوودی نمونه آن هستند، علیت مهم‌ترین عنصر است که وحدت و انسجام پیرنگ داستانی را تضمین می‌کند. به سبب آنکه علیت در سنت فلسفی ارسطو، ضروری بود، در روایت سینمایی کلاسیک نیز رابطه علت و معلول براساس اصل ضرورت است. این رابطه در روایت سینمایی پست مدرن به‌صورت تصادفی در می‌آید. به نظر می‌رسد تغییرات رابطه علّت و معلول در اندیشه فلسفی، موجب دگرگونی علیّت در ساخت روایی فیلم‌ها شده است. به این علت که روایت در سینمای ایران و فیلم‌های داستانی بازتاب و انعکاس روایت در سینمای غرب است، این پژوهش تلاش دارد علاوه‌بر تحقیق و اثبات تأثیر علیّت در فلسفه بر رابطه علت و معلولی در روایت سینمایی، فیلم سینمایی طعم گیلاس(1378) را به‌صورت هدفمند و به روش تحلیلی ـ توصیفی مورد تحلیل محتوایی قرار بدهد، تا دگرگونی روایت از طریق تغییر در روابط علت و معلولی بررسی شود.

کلیدواژه‌ها


آفرین، فریده، نجومیان، امیرعلی(1389). خوانشی پساساختارگرا از آثار عباس کیارستمی. تهران: نشم علم

ارسطو،(1363) طبیعیات، ترجمه مهدی فرشاد. تهران: انتشارات امیرکبیر.

بردول، دیوید. تامسون، کریستین (1395). هنر سینما، ترجمۀ فتاح محمدی. تهران: نشر مرکز

بردول، دیوید(1385). روایت در فیلم داستانی جلد دوم، ترجمۀ علاءالدین طباطبایی. تهران: نشر فارابی.

راس، ویلیام دیوید(1377). ارسطو، ترجمۀ مهدی قوام صفری. تهران: نشر فکر روز.

ضیمران، محمد(1395). گذار از جهان اسطوره به فلسفه، تهران: نشر هرمس.

فریدمن، مایکل(1394). کانت و فلسفه علم، ترجمۀ سعید جعفری. تهران: انتشارات نیلوفر.

کاسیرر، ارنست(1389). فلسفه روشنگری، ترجمۀ یدالله موقن. تهران: انتشارات نیلوفر.

کاسیرر، ارنست(1366). زبان و اسطوره. ترجمة محسن ثلاثی. تهران: نشر نقره.

گلشنی، مهدی(1385). تحلیلی از دیدگاه‌های فلسفی فیزیکدانان معاصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

مک‌کی، رابرت. (1389). داستان ساختار، سبک و اصول فیلمنامه‌نویسی. محمد گذرآبادی. تهران: انتشارات هرمس.

مورن، ادگار(1394). درآمدی بر اندیشه پیچیده، افشین جهان دیده. تهران: نشر نی.

نقیب‌زاده، عبدالحسین(1394). فلسفه کانت؛ بیداری از خواب دگماتیسم، تهران: آگاه.

هایزنبرگ، ورنر(1368). جزء و کل، ترجمة حسین معصومی همدانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی

.

 

Heisenberg, W (1927) The Physical Principles of the Quantum Theory, Chicago Ill: The University of Chicago Press.

Kant, Immanuel (1998) Critique of Pure Reason: The Cambridge Edition of The Works of Immanuel Kant; ed. Paul Guyer and Allen W. Wood;

Cambridge University Press.

Mulvey, Laura (1998). Kiarostami’s Uncertainty Principle, in: Sight and Sound, 8, 6, Juni/June. pp. 24-27.