شبکه‌های اجتماعی مجازی و تولید شایعات در انتخاباتِ سیاسی (مطالعه موردی: شبکه اجتماعی اینستاگرام)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، دانشگاه تهران(نویسنده مسئول)

2 دانشیار دانشکده ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

پژوهش کیفی پیش‌رو که با روش اتنوگرافی انجام گرفته است، به دنبال پاسخ به این سؤال است که شبکه‌های اجتماعی مجازی در تولید شایعات انتخابات سیاسی در کشور چه نقش و کارکردی دارند؟ جامعه آماری پژوهش، صفحات فارسی زبان شبکه اجتماعی اینستاگرام است که در انتشار اخبار انتخاباتی، دو ماه قبل و دو ماه بعد از برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی و خبرگان رهبری سال 1394 فعالیت داشته‌اند. از میان این صفحات قابل مشاهده به عنوان چارچوب نمونه‌گیری،40 صفحه با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و با مصاحبه آنلاین با 17 نفر از صاحبان این صفحات و تحلیل کیفی داده‌های حاصل از آن، مهم‌ترین ویژگی‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی در امر تولید شایعات سیاسی در زمان انتخابات و مهم‌ترین منابع تولید این شایعات در شبکه‌های اجتماعی مجازی مورد مطالعه قرار گرفته است. بر اساس نتایج پژوهش، امکانات تعاملی، تولید و انتشار محتوا توسط کاربر، تشکیل گروه‌های دوستانه، ویژگی‌های چند رسانه‌ای و همچنین سطح گسترده ارتباطات میان فردی، از مهم‌ترین ویژگی‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی در امر تولید و انتشار شایعات در جامعه است. پژوهش نشان می‌دهد شایعات انتخاباتی در ایسنتاگرام با اهداف تبلیغات سیاسی، ایجاد ناآرامی در فضای انتخابات، سرگرمی، تولید نفاق بین اعضای جامعه، مخدوش کردن اصل انتخابات و عدم وجود دموکراسی واقعی در  فرایند اجرای آن، کاهش انگیزه افراد جهت شرکت در انتخابات و تخریب نامزدهای رقیب و احزاب مخالف از سه منبع اصلی گروه‌های اپوزیسیون داخلی و خارجی، فعالان سیاسی در احزاب و ستادهای انتخاباتی هریک از نامزدها و عموم مردم در شبکه اجتماعی اینستاگرام تولید و انتشار می‌یابد.

کلیدواژه‌ها


 

    افروز، غلامعلی(1376). روان­شناسی شایعه و روش‌های مقابله، تهران: چاپخانه دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

آقابابایی، عزیزاله و محمدرضا تاجی(1391). عوامل مؤثر بر شبکه‌های اجتماعی(مطالعات موردی کاربران کافی نت‌ها در شهرستان شهرکرد). مجموعه مقالات همایش ملی رسانه و مسائل اجتماعی ایران، اصفهان: دفتر تبلیغات اسلامی.

آلپرت، جی. دبلیو و پستمن، لئو(1374). روان‌شناسی شایعه، ترجمة ساعد دبستانی، تهران: مرکز تحقیقات مطالعات و سنجش برنامه‌ای سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

 بصیریان جهرمی، حسین(1392). رسانه‌های اجتماعی: ابعاد و ظرفیت‌ها، تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.

 بلیک، رید و هارولدسن، ادوین(1378). طبقه‌بندی مفاهیم در ارتباطات، ترجمة مسعود اوحدی، تهران: انتشارات سروش.

 بهمنی، مهرزاد(1392). نظرسنجی از شهروندان 15 سال و بالاتر تهرانی درباره شبکه‌های اجتماعی و نحوه تعامل با آنها، تهران: مرکز تحقیقات سازمان صدا وسیما.

 پویا، علیرضا و زینب ملکی(1391). راهبرد کیفی پژوهش قوم‌نگاری: مفهوم، پارادایم، ویژگی‌ها و مباحث تکمیلی، فصلنامه توسعه سازمانی پلیس، شماره 9: 87-61.

تن، الکسیس(1388). نظریه‌ها و پژوهش‌های ارتباط جمعی، ترجمة نعیم بدیعی، تهران: همشهری.

ستوده، هدایت‌الله(1379). روان‌شناسی اجتماعی، تهران: آوای نور.

کاپفرر، ژان نوئل(1380). شایعه، ترجمة خداداد موقر، تهران: نشر و پژوهش شیرازه.

کریمی، یوسف(1384). روان‌شناسی اجتماعی، تهران: رشد.

گیدنز، آنتونی(1377). جامعه‌شناسی، ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: نی.

مددپور، محمد(1383). «جامعه شبکه‌ای از نگاه دو متفکر معاصر: مانوئل کستلز و کوین کلی»، ماهنامه کتابماهکلیات، شماره 7: 41-26.

Bennet, J. Owers, M. & Tuker, M. (2010). Workplace of Social Networking. PropertyManagement. Vol. 28, No. 3, pp. 138.

Bowler, G. M. Jr, (2010). Netnography a Method Specifically Desiged to study Cultures and Communitise Online. The Qualitative Report, 15(5), pp 1270- 1275.

Boyd, D. & Ellison, N. (2007). Social Network Sites: Definition, History and Scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication. Vol. 133, PP. 210-230.

De Lassuse, C. & Anido Freire, N. (2014). Access to the Luxury brand myth in pop-up stores: Anetnographic and semiotice analysis. Journal of Retailing and Consumer Services, 21(1), pp 61-68.

Johansson, M. (2008). “Presentation of the Political Self: Commitment in Electoral Media Dialogue” in Journal of Language and Social Psychologe, Vol. 27, No. 4, 2008, pp. 397-408.

 Kaplan, A. & Haenlein, M. (2010). Users of the World, Unite! The Challenges and Opportunities of Social Media. Business Horizons.

Konziets, R. V. (2010). Netnography: doing ethnographic research online, Los Angeles Calif. London: SAGE.

  Obar, Jonathan A.; Wildman, Steve. (2015). "Social media definition and the governance challenge: An introduction to the special issue". Telecommunications policy 39 (9). Electronic copy available at: http://ssrn.com/abstract=2647377

Pempek, A. (2009). College Students Social Networking Experiences on Face Book. Journal of Applied Developmental Psychology, Vol. 30, No. 3, pp. 227-238.

Newberry. (2001). Raising Student Social Presence in Online Classes. Web Net 2001 Proceedings (In Press).

Rageh, A. Melewar, T. C. & Woodside, A. (2010). Anetnography study to uncover the underlying dimensions of customer ewperience with resort brands. Retrieved from v-scheiner brunel.ac.uk website.

Rollins, M. Nickell, D & Wei, J. (2014). Understanding salespeople’s learning experiences through blogging. A social Learninig approach. Industrial Marketing, 43(6), pp 1063-1069.

Struass, Anselm. Corbin, Juliet M. (1998). Basic of Qualitative Research: Techniques and  

Procedures for Developing Grounded Theory. California, San Francisco. Sage Publication, 1998. 312 pages.