جلوه‌های بی‌ادبی کلامی در تلویزیون در چارچوب نظریة گفتمان کالپپر مطالعه موردی: سریال «مادرانه»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبانشناسی دانشگاه پیام نور

چکیده

وجهه، خود انگارة عمومی است که هر فرد برای خود قائل است. وجهه، عبارت ­است از احترامی که هر فرد برای خود و آبروی خود قائل است. از طرفی، ادب توجه به وجهة طرف گفت­وگو در طول مکالمه و در مقابل، بی­ادبی تهدید وجهه است. کالپپر (2011) در نظریة گفتمان خود به راهکارهای اعمال بی‌ادبی براساس سه نوع وجهة فردی، رابطه‌ای، اجتماعی و دو نوع حقوق اجتماعی تساوی و وابستگی و ارتباط این مفاهیم اشاره می‌کند. این رویکرد بر عواملی چون بافت، هنجارهای اجتماعی و احساسات متمرکز و دارای ویژگی جمع­مداری وجهه است. از این‌رو با چنین رویکردی می‌توان پدیدة بی­ادبی کلامی را در سریال­های خانوادگی ایرانی بررسی کرد. این پژوهش در چارچوب این نظریه به این سؤال پاسخ می‌دهد که نظریة گفتمان کالپپر در سریال «مادرانه» از چه زوایایی قابل بحث و این سریال حاوی کدام یک از الگوهای بی­ادبی کلامی است. به این منظور تعداد 30 نمونه از گفت­و­گوهای حاوی ارتباط میان انواع وجهه و حقوق اجتماعی به روش نمونه­گیری هدفمند، انتخاب و از روش توصیفی ـ تحلیلی برای تحلیل آنهااستفاده شده است. یافته­ها نشان می­دهند که همة الگوهای بی­ادبی کلامی شامل تهدید وجهة فردی، رابطه‌ای و اجتماعی با توجه به حقوق اجتماعی با جلوه­های مختلف در این سریال بکار رفته که در این بین الگوی تهدید وجهة رابطه­ای به میزان 6/86 درصد دارای بالاترین میزان وقوع است.

کلیدواژه‌ها


آزاد ارمکی، تقی و جمال محمدی(1385). «تلویزیون و هژمونی فرهنگی (قرائت­های زنان از سریال نرگس)»، فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات ،7. 42-1.

الیاسی، آمنه(1392). بررسی بی‌ادبی در نظرات خوانندگان به رسانه‌های بر خط، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان تهران.

روپسینگه، تومار(1379). مدرنیزاسیون و خشونت، ترجمۀ اصغر افتخاری، تهران: سفیر.

 سلیمیان، سمیه(1393). متون نمایشی اکبر رادی در چارچوب نظریه گفتمان کالپپر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی.

 شرکت مقدم، صدیقه و معصومه احمدی(1395). «مطالعه خشونت از متن جامعه تا متن نوشتار: تحلیل گفتمان خشونت در رمان زمین اثر امیل زولا». مجموعه مقالات نخستین همایش ملی خشونت کلامی. 278- 257.

 صفاری نیا، مجید(1388). روان‌شناسی اجتماعی در تعلیم و تربیت، تهران: انتشارات پیام نور.

 محمودی بختیاری، بهروز. معنوی، مهسا(1395). «خشونت کلامی در نمایش نامه هاملت با سالاد فصل: رویکردی گفتمانی»، فصلنامه جستارهای زبانی، شماره 2: 205-187.

 محمودی بختیاری، بهروز و سمیه سلیمیان(1395). «بررسی بی‌ادبی کلامی در نمایشنامه صیادان»، فصلنامه جستارهای زبانی، شماره1: 141 -129.

 معیدفر، سعید و حبیب خسروشاهی(1390). «تعارض فرزندان با والدین در سبک زندگی»، فصلنامه برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 7: 98-67.

 نوروزی­طلب، علیرضا(1375). «ساختار بیان در ادبیات داستانی»، فصلنامه ادبیات داستانی، شماره 42: 53-48.

 یول، جورج (1389). کاربردشناسی­زبان. ترجمۀ ­محمد عموزاده مهدیرجی و منوچهر توانگر، انتشارات سمت.

 

Bousfield, Derek. & Miriam. A. Locher (2008). Impoliteness in Language: Studies on its Interplay with Power in Theory and Practice. Berlin: Walter de Gruyter.

Bousfield ,Derek (2008).Impoliteness in Interaction. Amsterdam: John Benjamin.

Brown, Penelope and Stephen C. Levinson (1987). Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge: Cambridge University Press.

Culpeper, Jonathan (1996). “Towards as Anatomyof Impoliteness”. Journal of pragmatics. 25. pp. 349-67.

Culpeper, Jonathan (1998).(Im)politeness in Drama.In Janathan Culpeper,Mick Short and Peter Verdonk(eds). Studying Drama: From Text to context. London: Routledge.

Culpeper, Jonathan. et.al (2002). (Im) politeness in Dramatic Dialogue.Exploring the language of Drama; From Text to context. Edited by Janathan Culpeper, Mick Short and Peter Verdonk.83-96. London and New York: Routlege.

Culpeper, Jonathan (2005).“Impoliteness and Entertainment in the Television Quiz Show: The Weakest Link”.Journal of Politeness Research:Language, Behavior, Culture.1: 35-72

Culpeper, Jonathan (2008). “Reflections on Impoliteness, Relational Work and Power”. In: D. Bousfield and M. Locher (eds.). Impoliteness in Language. Berlin: Mouton de Gruyter. 17-44.

Culpeper,Jonathan (2011a).“Politeness and Impoliteness”.In:k. Aijmer and G. Andersen (eds.) Sociopragmatics,Volume 5 of Handbooks of Pragmatics edited by Wolfram Bublitz,Andreas H.Jucker and Klaus P.Schneider. Berlin:Mouton de Gruyter.391-436.

Culpeper,Jonathan (2011b). Impoliteness: Using Language to Cause Offence. Cambridge:  Cambridge University Press.

Fraser, Bruce (1990). “Perspective on politeness”. Jornal of pragmatics.14.219-36.

Grice, H.P.(1975). Logic and conversation in p.cole & J.I.Morgan[Eds] .syntacs and semantics: Speech Acts 3. New York: Academic Press.

Galtung, Johan (1969). “Violence, Peace, and Peace Reasearch”. Journal of Peace Research. Vol 6. No.3.pp. 167-191.

Leech, Geofry (1983). Principles of Pragmatics. London and New York: Longman.

Malkine, Jeanette R  (2004). Verbal Violence in Coctemporary Drama. Cambridge: Cambridge University Press.

Neurauter-Kessels, Manuela (2011). Impolite reader responses on British online news sites.Journal of Politeness Research. 7(2):187-214.

Rong. Rong (1993). “How to Make a Drama out of Impoliteness: In the Joy Luck Club(1993).Lancaster University,pp. 98-121

Rudanko, Juhani (2006). “Aggravated Impoliteness and two Types of Speaker Intention in an Episode in Shakespeares Timon of Athens”. Journal of pragmatics.38.sPp.829-41.

Spencer-Oatey, Helen (2008). “Face, (Im) Politeness and Rapport”. In Spencer-Oatey (ed.) Culturally Speaking: Culture, Communication and Politeness Theory (2 nd edn). London and New York: Continuun. Pp. 11-47.

Strasburger,VictorC.&Wilson,BarbaraJ.&Jordan,Amy.B (2009).Children,Adolescent, And­The Media. Second Edition. Sage.

Upadhyay, Shiv.R  (2010). “Identity and Impoliteness in Computer-mediated Reader Responses”. Journal of politeness Research 6,105-127.