تحلیل انتقادی استعاره‌ها در مناظره‌های تلویزیونی انتخابات ریاست جمهوری 1396 ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبانشناسی پژوهشکده زبان شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 استاد گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

زبان در کارکرد اجتماعی آن، یعنی گفتمان، نقشی بسیار مهمی در تعیین قدرت اجتماعی دارد. از آنجا که استعاره پدیده‌ای بسیار رایج در زبان و حاکم بر نظام مفهومی است، می‌تواند در این راستا نقشی برجسته ایفا ‌کند. با توجه به اینکه در زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و مجلس، جامعه بیش از هر زمانی در معرض نزاع گفتمان‌های رقیب برای تغییر روابط قدرت قرار می‌گیرد، در این پژوهش، در پی آنیم که در چارچوب رویکرد «تحلیل انتقادی استعاره» چارتریس‌بلک که حاصل تلفیق رویکردهای شناختی، تحلیل انتقادی گفتمان، کاربردشناسی و پیکره‌ای است، استعاره‌های به‌کاررفته در مناظره‌های تلویزیونی نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری سال 1396 ایران را بررسی و از این رهگذر به اندیشه‌ها و نگرش‌های پنهان در پس متون تولیدشده دست یابیم. در این پژوهش سه فرضیه بررسی شد و یافته‌ها هر سه فرضیه را تأیید کردند: 1) بستر تجربی مشترک با رأی‌دهندگان، متقاعدسازی منطقی واحساسی آن‌ها و مشروعیت‌بخشی به دیدگاه‌های خود و مشروعیت‌زدایی از دیدگاه‌های رقیب، مهم‌ترین انگیزه‌های کاربرد و گزینش استعاره‌ها در این مناظره‌ها هستند؛ 2) در این مناظره‌ها از حوزه‌های سفر، منازعه و ساختمان بیش از سایر حوزه‌ها استفاده شده است؛ 3) با وجود شباهت در استفادة جریان‌های سیاسی از حوزه‌های مبدأ استعاره‌ها، تفاوت‌هایی در فراخوانی هستی‌های این حوزه‌ها مشاهده می‌شود که بازتاب تفاوت‌های ایدئولوژیک این جریان‌هاست.

کلیدواژه‌ها


رضاپور، ابراهیم(1394). «تحلیل انتقادی استعارة دستوری در گفتمان سیاسی روزنامه‌های داخلی»، پژوهش‌های زبان‌شناسی، شمارة 1: 64-49.

سلطانی، سیدعلی اصغر(۱۳۸۴). قدرت، گفتمان و زبان: سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر نی.

قانع، زهرا(1391). رویکردی انتقادی‌ـ‌شناختی به استعاره در آگهی‌های تلویزیون ایران، دانشکدة زبان‌های خارجی، دانشگاه اصفهان.

ولیدی، شهرام و کیان، سهیل(1389). «وابستگی متقابل قدرت و استعاره: رویکردی فوکویی‌ـ‌دریدایی»،  نقد زبان و ادبیات خارجی، شمارة 5: ۱27-۱09.

Cameron, L. & G. Low. (1999a). Researching and Applying Metaphor, Cambridge.

Cameron, L. & G. Low. (1999b). “Metaphor”, Language Teaching, 32: 77–96

Charteris-Black, J. (2018). “Competition metaphors and ideology: Life as a race”, In: Wodak R. & B. Forchtner. 2018, The Routledge Handbook of Language and Politics, New York: Routledge.

Charteris-Black, J. (2014). Analyzing Political Speeches: Rhetoric, Discourse and Metaphor, New York: Palgrave-MacMillan.

Charteris-Black, J. (2006). “Britain as a container: Immigration metaphors in the 2005 election campaign”, Discourse & Society, 17(6): 563–582.

Charteris-Black, J. (2004). Corpus approaches to critical metaphor analysis, Basingstoke & New York: Palgrave-MacMillan.

Chilton, P & M Ilyin. (1993). “Metaphor in Political Discourse: the Case of the ‘Common European House’”, Discourse and Society, 4(1): 7–31.

Croft, W. (1993). “The Role of Domains in the Interpretation of Metaphors and Metonymies”, Cognitive Linguistics, 4(4): 335–70.

Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: the Critical Study of Language, London: Longman.

Fairclough, N. (1989). Language and Power. London: Longman.

Feng, Q. (2013). “Metaphor and political myth as revealed by critical metaphor analysis of American presidents’ speeches: from Ronald Reagan to Barrack Obama”. Journal of PLA University of Foreign Languages. 1, 18-22.

Forceville, C. (1996). Pictorial Metaphor in Advertising. London: Routledge.

Goatly, A. (1997). The Language of Metaphor. New York: Routledge.

Grofman, B. (1989). “Richard Nixon as Pinocchio, Richard II, and Santa Claus: The use of allusion in political satire”. Journal of Politics. 51, 165-173.

Ha Yap. F. (2013). “Constructing political identities through characterization metaphor, humor and sarcasm: an analysis of the 2012 legislative council election debates in Hong Kong”. Proceedings of the International Conference on Political Humor in Modern China, Hong Kong. December 10-11, 2013, The Hong Kong Polytechnic University. Hong Kong

Jäkel, O. (2018). “Conceptualising Presidential Elections: Competing Metaphorical Models, and Alternative Approaches to their Critical Analysis”. 38th International LAUD-Symposium & 2nd CLIC Conference 'Cultural Linguistics: Current and Emerging Trends in Research on Language and Cultural Conceptualisations. Universität KoblenzLandau

Lakoff, G. (1999). Philosophy in the Flesh: Embodied Mind and its Challenge to Western Thought. New York: Basic Books.

Lakoff, G. (1993). “The Contemporary Theory of Metapho”. In A. Ortony (ed.). Metaphor and Thought. 2nd ed. New York: Cambridge.

Lakoff, G. (1990). “The Invariance Hypothesis: Is abstract reason based on image-schemas”. Cognitive Linguistics. 1(1), 39-74.

Lakoff, G & M Johnson. (1980). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago.

Lakoff, G & M Turner. (1989). More Than Cool Reason: a Field Guide to Poetic Metaphor. Chicago: University of Chicago Press.

Levinson, S. (1983). Pragmatics. Cambridge: CUP.

Li, W. (2016). “Rethinking Critical Metaphor Analysis”. International Journal of English Linguistics. 6(2), 92-8.

Kövecses, Z. (2002). Metaphor: a Practical Introduction. Oxford: OUP.

Mio, S. J. (1997). “Metaphor and Politics”. Metaphor and Symbol. 12(2), 113-133.

Maalej, Zouhair. (2007). “Doing critical discourse analysis with the contemporary theory of metaphor: towards a discourse model of metaphor”. In: Hart, Christopher and Dominik Lukeš. Cognitive Linguistics in Critical Discourse Analysis: Application and Theory. Cambridge Scholar Publishing.

Pragglejaz Group. (2007). “MIP: A Method for Identifying Metaphorically Used Words in Discourse”. Metaphor And Symbol, 22(1): 1–39.