فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

تحلیل انسجام درونیِ برساخت مفهومیِ دین‌داری سنت‌گرا و عقل‌گرا در اینستاگرام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دکتری ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
3 دکتری گروه جامعه ‏شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل انسجام درونی عناصر سبک‌های دین‌داری سنت‌گرا و عقل‌گرا براساس برساختی که در شبکه اجتماعی اینستاگرام داشتند، انجام شده است. در این راستا، صفحات پرمخاطبی که تولیدکننده محتوای دینی هستند، انتخاب شده‌اند و از نتنوگرافی یا مردم‌نگاری آنلاین برای تشخیص مقوله‌های دین‌داری سنت‌گرا و عقل‌گرا استفاده شده است. در گام دوم، برای ارزیابی انسجام درونی دین‌داری سنت‌گرا و عقل‌گرا، روش تحلیل محتوا به کار گرفته شده است. براساس یافته‌ها، دین‌داری سنت‌گرا با ۱۰ مقوله- که پای‌بندی به اصول دین در آن محوریت داشت و واجبات دینی با تأکید بر نماز، در آن دارای ارجحیت بود- بازتعریف شده است. در ارزیابی انسجام درونیِ دین‌داری سنت‌گرا، مهم‌ترین تضاد درونی، تلاش برای رهایی از موضوعات تفرقه‌برانگیز است. همچنین پای‌بندی به اصول دین و اجتناب از فرقه‌گرایی- که به حاشیه‌سازی برای دین و تفرقه‌افکنی میان پیروان دین منجر می‌شو‌د- موردتأکید جدی این نوع از دین‌داری است. دین‌داری عقل‌گرا نیز با ۸ مقوله بازشناسی‌شده که محوریت مقوله‌ها را عقلانیت، اندیشیدن و استدلال منطقی تشکیل می‌دهند. مهم‌ترین تضاد درونی دین‌داری عقل‌گرا، ناشی از ته‌نشست مفاهیم سایر گونه‌های دین‌داری در اذهان حامیان این سبک از دین‌داری است که انسجام درونیِ این نوع از دین‌داری را با چالش مواجه کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Internal Coherence Analysis of the Conceptual Construction of Traditionalist and Rationalist Religiosity on Instagram

نویسندگان English

Reyhaneh Agharajabi 1
Mohamadreza Rasouli 2
SeyedMahmoud Nejati Hoseini 3
1 Ph.D. Student in Communication, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Ph.D. in Communication, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran (corresponding author)
3 Ph.D. in Sociology , Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

This study was conducted with the aim of analyzing the internal coherence of elements of traditionalist and rationalist religiosity styles based on their construction on Instagram social network. In this regard, popular pages that produce religious content have been chosen and “nethnography” or online ethnography was used to distinguish between traditionalist and rationalist religiosity categories. In the second step, content analysis was used to assess the internal coherence of traditionalist and rationalist religiosity. Based on the findings, traditionalist religiosity was redefined with 10 categories, in which adherence to religious principles was central and religious obligations with an emphasis on prayer was given priority. In assessing the internal coherence of traditionalist religiosity, the most important internal conflict is the attempt to escape from divisive issues. Also, adherence to the principles of religion and avoidance of sectarianism -which leads to marginalization of religion and division among followers of religion- is a serious emphasis of this type of religiosity. Rational religiosity has also been recognized with eight categories the core of which are rationality, thinking, and logical reasoning. The most important internal contradiction of rational religiosity is the sedimentation of concepts of other types of religiosity in the minds of supporters of this style of religiosity, which has challenged the internal coherence of this type of religiosity.

کلیدواژه‌ها English

Traditionalist Religiosity
Rationalist Religiosity
Internal Coherence
Conceptual Construction
Instagram
الیاده، میرچا (۱۳۷۴). فرهنگ و دین؛ برگزیده مقالات دائره‌المعارف دین، (مترجم: بهاءالدین خرمشاهی و دیگران)، تهران: انتشارات طرح نو.
برگر، پیتر (۱۳۸۱). «غیردینی شدن منشأ کثرت‌گرایی است»، (مترجم: لیلی مصطفوی کاشانی)، نامۀ فرهنگ، شماره ۲۴، ۷۹-۹۰.
پالس، دانیل (۱۳۸۹). هفت نظریه در باب دین، (مترجم: محمدعزیز بختیاری)، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
ذوالفقاری، ابوالفضل (۱۳۸۹). «رابطه میزان دینداری (التزام دینی) با نوع دینداری»، فصلنامه علوم اجتماعی، دوره ۱۷، شماره ۴۹، 67-103.
عیوضی، یاور؛ و دشتی، محمدتقی (۱۴۰۰). «بررسی چرایی تنوع‌یابی دینداری در جامعه ایرانی»، دوفصلنامه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه، دوره ۵، شماره ۱۰، اسفند ۱۴۰۰، 27-46.
غیاثوند، احمد (۱۳۹۵). رفتارها و باورهای ایرانیان: تحلیلی جامعه‌شناختی از چهار دهه دینداری در جامعه ایران، فصلنامه علوم اجتماعی، دوره ۲۳، شماره ۷۳، شهریور ۱۳۹۵، ۵۱-۲۱۱.
کوزینتس، رابرت وی (۱۴۰۱). نتنوگرافی؛ بازتعریف روشی برای مطالعه روابط و فرهنگ در محیط‌های شبکه‌ای، (مترجمان: محمدرضا رسولی و پویا نعمت‌اللهی)، تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
کیا، علی‌اصغر؛ و نیک‌بخش، مرسده (۱۴۰۲). «مردم‌نگاری فرهنگ شبکه‌ای کاربران ایرانی اینستاگرام»، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، دوره ۹، شماره ۳۳، خرداد ۱۴۰۲، 51-80.
هال، استوارت (۱۳۹۱). معنا، فرهنگ، زندگی، (مترجم: احمد گل‌محمدی)، تهران: نشر نی.