فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

کاربست مفهوم هنر اشراقی و سمبل فطری شهید آوینی در رسانة دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده رادیو و تلویزیون، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکتری، گروه مطالعات رسانه، دانشکده تولید رادیو و تلویزیون، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران
چکیده
در حوزة فرهنگ، رسانه و هنر، بیان مفاهیم معنوی و غیرملموس، معمول‌تر از مفاهیم مادی و ملموس است. از این رو، ابداع راهبردهای فرهنگی و هنری مؤثر در جهت انتقال پیام به مخاطب از سوی تهیه‌کننده و کارگردان، ضروری است. در رسانة ملی نیز برنامه‌‌های با محوریت دین و با هدف گفت‌وگو پیرامون جهان‌‌بینی اسلامی، بیشتر در معرض این موضوع هستند و لازم است مفاهیم معنوی و غیرمادی را به شیوه مناسب و تأثیرگذار به مخاطب ابلاغ کنند. بنابراین، استفاده از قالب و ساختارهایی که سازندگان برنامه‌‌ها را در این امر یاری کند، ضروری است. هدف این پژوهش، بررسی کاربست الگوی اشراقی و سمبل فطری شهید آوینی در رسانة دینی است. در این تحقیق، از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. شیوة گردآوری داده‌‌ها، کتابخانه‌‌ای و براساس تحلیل داده‌‌های تطبیقی و مشاهدة برنامه‌‌ها یا تولیدات این حوزه است. مطالعة موردی این پژوهش نیز واکاوی برنامة تلویزیونی «زندگی پس از زندگی» ویژه برنامة افطار شبکة چهار سیمای جمهوری اسلامی است که از سال 1399 تا 1403 پخش شده است. با انتخاب نمونه های تصادفی برنامه‌‌هایی از این مجموعه، به تحلیل فرم و محتوای آن پرداخته شده تا مشخص شود چه میزان از عناصر آنها، مبتنی بر رویکرد هنر اشراقی و سمبل فطری است. براساس نتایج، مؤلفه‌‌های موجود در مقولة هنر اشراقی شهید آوینی که بیش‌تر در سینما به کار گرفته شده‌اند، قابلیت پرداخت و استفاده در برنامه‌‌‌‌های دینی رسانة ملی را نیز دارند. بهره‌‌گیری از عناصر مبتنی بر سمبل فطری در وجه هنری و نمایشی برنامه‌‌ها، می‌‌تواند در ابلاغ مفاهیم معنوی به صورت درونی و نهانی در مخاطب، کارساز و مؤثر باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Application of the Concept of Luminous Art and the Natural Symbol of Martyr Avini in Religious Media

نویسندگان English

S.M.Sadeq Morakabi 1
Negin Olfat 2
1 Assistant Professor, Radio & TV Production Faculty, IRIB University, Tehran, Iran (corresponding auther)
2 Ph.D. Student, Department of Media Studies , Radio & Television Production Faculty, IRIB University, Tehran, Iran
چکیده English

In the field of culture, media and art, expressing spiritual and intangible concepts is more common than expressing material and tangible concepts. Therefore, it is necessary to invent effective cultural and artistic strategies in order to convey the message to the audience by the producer and director. In the national media, religion-centered programs to discuss the Islamic worldview are more exposed to this issue, and it is necessary that they communicate spiritual and non-material concepts to the audience properly and effectively. Therefore, applying the formats and structures that help program creators in this regard is necessary. This research aims to investigate the application of the luminous model and the natural symbol of martyr Avini in the religious media. In this research, the descriptive-analytical method has been used. The data collection method is library and is based on comparative data analysis and watching the programs or productions of this field. The case study of this research is the analysis of the television program "Life After Life", a special program of IRIB’s TV4 for Iftar, which was broadcast from 2020 to 2024. By selecting random samples of programs from this collection, its form and content have been analyzed to determine how much of their elements are based on the approach of luminous art and natural symbols. Based on the results, the components in the luminous art category of martyr Avini, which are mostly used in cinema, can be dealt with and used in religious programs of the IRIB. The use of natural symbol-based elements in the artistic and theatrical aspect of programs can be efficient and effective in conveying spiritual concepts in an internal and hidden way to the audience

کلیدواژه‌ها English

Luminous Art
Natural Symbol
Religious Programming
Religious Media
Martyr Avini's Theory
آروین، شکوفه؛ و دادور، ابوالقاسم (1393). «سینمای اشراقی، سینمای معناگرا از منظر آرای شهید مرتضی آوینی»، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر، پیاپی 7: 107-117.
آوینی، سیدمرتضی (1368). مونتاژ به مثابه معماری سینما، سوره اندیشه، 1(8)، 38-43.
آوینی، سیدمرتضی (1377). مبانی نظری هنر از دیدگاه شهید سیدمرتضی آوینی، قم: گروه مطالعات فرهنگی و هنری شهید آوینی.
آوینی، سیدمرتضی (1395). مبانی نظری هنر، نسخه الکترونیک.
آوینی، سیدمرتضی (1399). آینة جادو، جلد اول مقالات سینمایی، تهران: نشر واحه.
اسفندیاری، شهاب؛ پیراوی ونک، مرضیه؛ حسینی، سیدعماد؛ و شایان، سناء (1396). «نسبت ماهیت سینما با دین و هویت ملی: رهیافتی انتقادی به دیدگاه‌‌های سیدمرتضی آوینی»، دو فصلنامه عملی پژوهشی دانشگاه هنر، نامة هنرهای نمایشی و موسیقی، 18: 45-60.
الفت، نگین (1398). تحلیل سمبل‌‌هاى فطرى فیلم‌‌هاى حاتمى‌کیا براساس نظریه سمبل فطری شهید آوینى، پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد، گروه سینما، دانشکده هنر، دانشگاه سوره.
حیه‌‌در، سعیده (1398). بررسی عناصر راوی و فضاسازی مجموعه مستند روایت فتح اثر شهید سیدمرتضی آوینی، پایان‌‌نامة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند.
راغب‌‌اصفهانی، محمدحسین (1383). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ القرآن، المکتبه المرتضویه لاحیاء آثارالجعفریه، تهران.
ربیعی، هادی (1398). جستارهایی در چیستی هنر اسلامی (مجموعه مقالات و درس‌‌گفتارها)، چاپ هشتم، انتشارات تهران، موسسة تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن.
رضاآخوندزاده، حکیمه (1398). تحلیل سبک‌‌شناختی نوشتارهای شهید آوینی با تکیه بر روایت فتح، پایان‌‌نامة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی (ادبیات پایداری)، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
سهروردی، شهاب‌‌الدین یحیی‌‌بن‌‌حبش (1380). مجموعه مصنفات. جلد سوم به تصحیح و تحشیه و مقدمه سیدحسین نسر، با مقدمه و تحلیل فرانسوی هانری کربن، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شرف‌الدین، سیدحسین (1390). «الگوی مطلوب سرگرمی در یک رسانه دینی (با تأکید بر رسانة ملی)»، معرفت فرهنگی اجتماعی، (2)4. 73-102.
شفیعی، فاطمه؛ و فاضلی، علیرضا (1392). «زیبایی و شأن وجودی آن نزد سهروردی»، دو فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌‌های هستی‌شناختی، 2(3)، 102-122.
صلواتیان، سیاوش؛ گودرزی، غلامرضا؛ و حق‌‌وردی طاقانکی، میثم (1396). «الگوی شهید سیدمرتضی آوینی در فعالیت‌‌های رسانه‌‌ای»، فصلنامه علمی- پژوهشی مدیریت اسلامی، 25(4)، 95-121.
طباطبایی، محمدحسین (1360). تفسیر المیزان.
عزیزی، محمدرضا (1399). «مطالعه نمود مفاهیم زیبایی‌‌شناسی حکمت اشراق سهروردی در نگارگری ایرانی»، مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، 3(27)، 76-86.
غفوری‌‌نژاد، محمد (1394). «نظریه فطرت و آرای جامعه‌شناختی و معرفت شناختی علامه طباطبایی»، دو فصلنامه علمی انسان‌پژوهی دینی، شماره32: 51-76.
فرشیدنیا، میلاد (1401). نقش گفتار متن در پرداختن مضامین دینی در مستندهای روایت فتح، پایان‌‌نامة کارشناسی ارشد، مؤسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی، گروه ادبیات نمایش.
قرشی بنایی، سیدعلی‌‌اکبر (1374). تفسیر احسن‌‌الحدیث، چاپ سوم، تهران، بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر.
کوثری، مسعود (1387). «نشانه‌شناسی رسانه‌های جمعی»، فصلنامه رسانه، شماره 1: 31-56.
گهربخش، محمدجواد؛ اسفندیاری، شهاب؛ و رستمی، پدرام (1401). «فضاسازی در مجموعة روایت فتح؛ مطالعه‌‌ای انتقادی بر ویژگی‌‌های سینمای اشراقی از منظر سیدمرتضی آوینی»، فصلنامه علمی رسانه‌‌های دیداری و شنیداری، 16(2)، پیاپی 42: 109-134.
ماهر، زهرا؛ و کشاورز، زهراسادات (1396). «بررسی آثار و کارکردهای نمایش مناسک دینی در رسانه‌ها»، فصلنامه رسانه، (28)106. 43-63.
مددپور، محمد (1388). سینمای دینی و هنر اشراقی شهید آوینی با نظری به عکاسی اشراقی، تهران.
مکارم شیرازی، ناصر (1378 ش). تفسیر نمونه، چاپ ششم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.