فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

سوژه شدگی در قلمرو گفتمان دین؛ نشانه شناسی دینداری در سریال تلویزیونی «نون‌ خ1»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد ، مطالعات فرهنگی و رسانه، دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 استاد گروه روزنامه نگاری، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
تلویزیون به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین رسانه‌های ارتباط جمعی در تولید و گسترش شناخت در جهان، در راستای ارائه‌ آموزه‌های شخصیت‌های دینی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پژوهشگر در این تحقیق به تحلیل دین‌داری در سریال عامه‌پسند تلویزیونی نون‌خ1 پرداخته است. این پژوهش با نظر به ابعاد شش‌گانه‌ «دین‌داری» از منظر نینیان اسمارت، نظریه‌ «گفتمان، قدرت-نظارت و سوژه‌شدگی» میشل فوکو و مفاهیم «هم‌ذات‌پنداری» و «سریال عامه‌پسند»، به نحوه‌ تأثیرگذاری پیام‌های دینی بر هم‌ذات‌پنداری و سوژه‌شدگی مخاطبِ سریال‌های عامه‌پسند تلویزیونی پرداخته است. در این پژوهش همچنین با استفاده از روش نشانه‌شناسی، الگوی سه‌سطحی جان فیسک و محور همنشینی و جانشینی سوسور، پیام‌های دینی در سریال عامه‌پسند نون‌خ1 مورد واکاوی قرار گرفته است. اگرچه این سریال در ژانر اجتماعی- خانوادگی و کمدی است، یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد این نوع سریال‌ها، نشانه‌ها و پیام‌ها (زنجیره‌ نشانه‌ها)ی دینی را در پنج نوع به نمایش می‌گذارند: 1- پایان تلخِ اعمال بد که به صورت تلویحی، از عملی غیر دینی نهی می‌کند یا به عملی دینی توصیه می‌کند؛ 2- پایان خوشِ اعمال خوب که در آن عملی دینی تأیید می‌شود و به‌نحوی تلویحی، عملی غیردینی نهی می‌شود؛ 3- امری ذاتی، طبیعی، عام و بی‌زمان جلوه دادن مفاهیم اعتقادی؛ 4- ارائه‌ مستقیم پیام‌های دینی به مخاطب؛ 5- ارائه‌ پیام‌هایی در مکان یا موقعیتی دینی یا با محوریت حضور روحانیت به عنوان نشانه‌های دینی یا پیام‌ها (زنجیره‌ نشانه‌ها)ی دینی در سریال به نمایش گذاشته شده‌اند. اکثرِ نشانه‌ها و پیام‌ها (زنجیره‌ نشانه‌ها)ی دینی از دسته‌ ابعاد دینیِ اعتقادی- ایدئولوژیکی، اخلاقی- احکامی و مناسکی- شعائری است و نشانه‌ها و پیام‌های دینی از دسته‌ ابعاد دینیِ روایی- اسطوره‌ای، شهودی- احساسی و اجتماعی-نهادی کمتری را شامل شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Subjectification in the realm of religious discourse؛ Semiotics of religiosity in the popular TV series “noon khe1”

نویسندگان English

Hossein Rajaei 1
Aliasghar Keya 2
1 M.A. in cultural studies and media, Department of Communication, Communication Faculty, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran.
2 Full Professor, Department of Journalism, Communication Faculty, University of Allameh Tabatabai, Tehran, Iran.
چکیده English

Television, as one of the main media of mass communication in the production and expansion of knowledge in the world, is used in order to present the teachings of religious personalities .This research looks at "religiosity" from the perspective of Ninian Smart, "discourse, power-surveillance and subjectification" by Michel Foucault, and the concepts of "identification" and "popular series", on how religious messages influence identification and subjectification. The audience of popular TV series has paid. In this research, religious messages in the popular series Noonkh 1 have been analyzed using semiotics, John Fisk's three-level model, and Saussure's axis of association and succession. The findings of the research show that these types of serials, signs and messages (chain of religious signs) are in five types: 1- The bitter end of bad deeds, which implicitly forbids a non-religious act or recommends a religious act; 2- The happy end of good deeds, in which a religious act is approved and a non-religious act is prohibited; 3- Intrinsic, natural, common and timeless manifestation of religious concepts; 4- Direct presentation of religious messages to the audience; 5- Presenting messages either in a religious place or situation, or centered on the presence of the clergy;It is displayed as a religious sign or message. Most of the religious signs and messages belong to the categories of belief-ideological, moral-preceptive and ritual-ritual religious dimensions, and less of the religious-narrative-mythological, intuitive-emotional and social-institutional religious dimensions are included.

کلیدواژه‌ها English

Semiotics
Religiosity
Identification
Subjectivity
popular series
آب‌نیکی، حسن. (1388). تحول مفهومی سوژه و سیاست در اندیشه ی سیاسی قرن بیستم. پژوهشنامه علوم سیاسی ، 4(3)، 7-36.
آسابرگر، آرتور. (1379). روش های تحلیل رسانه ها. ترجمه پرویز اجلالی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها.
آسابرگر، آرتور. (1398). تحلیل گفتمان کاربردی. ترجمه حسین پاینده. تهران: مروارید.
استوری، جان. (1387). مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه. ترجمه حسین پاینده. تهران: آگه.
اسفندیاری ، سیمین. (1388). سوبژکتیویسم دکارت: نقطه عزیمت فلاسفه عصر جدید. فصلنامه حکمت و فلسفه، 5(1)، 113-128.
پاینده، حسین. (1395). نقد ادبی و مطالعات فرهنگی: قرائتی نقادانه از آگهی های تجاری در تلویزیون ایران. تهران: شهر.
پاینده، حسین. (1397). نظریه و نقد ادبی: درسنامه ای میان رشته ای(جلد دوم). تهران: سمت.
تاجیک، محمدرضا. (1389). نشانه شناسی؛ نظریه و روش. پژوهشنامه علوم سیاسی ، 5(4)، 7-39.
جوادی آملی، عبدالله. (1372). شریعت در آینه معرفت. قم: مؤسسه فرهنگی رجاء.
چندلر ، دانیل. (1397). مبانی نشانه شناسی. ترجمه مهدی پارسا. تهران: سوره مهر.
حبیبی، غلامحسین. (1393). بینش روش شناختی؛ تحقیق در علوم اجتماعی،پارادایم ها، روش ها و تکنیک ها. تهران: کتاب همه.
دریفوس، هیوبرت و رابینو، پل. (1379). میشل فوکو فراسوی ساختگرایی و هرمنیوتیک. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نی.
سپهری، مهدی. (1395). مطالعات دین شناختی از دیدگاه نینیان اسمارت و تأملی در آن از نگاه عرفانی، با رویکردی میان رشته ای بین کلام، دین شناسی و عرفان. فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی، 8(4)، 225-245.
شجاعی زند، علیرضا. (1384). مدلی برای سنجش دینداری در ایران. مجله جامعه شناسی ایران، 6(1)، 66-34.
طباطبایی، محمدحسین. (1372). تفسیر المیزان . قم: مؤسسه الاعلمی.
فتحی‌نیا، محمد و زردار، زرین. (1392). بازنمایی اقوام ایرانی درمجموعه های پربینندۀ تلویزیونی. مطالعات فرهنگ و ارتباطات ، 14(24)، 41-62.
فوکو، میشل. (1379). سوژه و قدرت. در هیوبرت دریفوس و پل رابینو:. میشل فوکو فراسوی ساختگرایی و هرمنیوتیک. تهران: نی.
فیسک، جان. (1380). فرهنگ تلوزیون. ترجمه مژگان برومند. ارغنون ، (19)، 125-142.
کریمی، شهناز و نوابخش ، مهرداد. (1398). واکاوی مفهوم سوژه در رویکرد های تحلیل گفتمان. مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران ، 11(2)، 8-19.
کیسبی‌یر، الن. (1383). درک فیلم. ترجمۀ بهمن طاهری. تهران: چشمه.
موحدیان عطار، علی. (1397). انواع دین داری؛ ویژگی ها، آسیب ها، اقتضائات. دوفصلنامه مطالعات معنوی، 7(25)، 7-35.
مهدی زاده، سید محمد. (1400). نظریه های رسانه: اندیشه های رایج و دیدگاه های انتقادی. تهران: همشهری.
میرسندسی، محمد. (1390). مقدمه ای بر جامعه شناسی دین و انواع دین داری. تهران: جامعه شناسان.
هومر، شون. (1388). ژاک لاکان. ترجمه محمدعلی جعفری و سیدمحمدابراهیم طاهایی. تهران: ققنوس.